สินค้าเกษตรเพื่อการบริโภคของไทยในสิงคโปร์: ศักยภาพตลาด การเข้าถึง และความสามารถในการแข่งขัน – ตอนที่ 4: กรอบกฎหมายที่เกี่ยวข้อง

1. หลักการและหน่วยงานกำกับ

การนำเข้าสินค้าเกษตรและอาหารเพื่อการบริโภคเชิงพาณิชย์ในสิงคโปร์อยู่ภายใต้ระบบกำกับดูแลที่เข้มงวด เพื่อให้มั่นใจว่าสินค้ามีความปลอดภัยและได้มาตรฐานตามหลักสากล โดยมีหน่วยงานหลักที่รับผิดชอบคือ สำนักงานอาหารสิงคโปร์ (Singapore Food Agency – SFA) ซึ่งดูแลการนำเข้า ส่งออก และถ่ายลำ (transhipment) สินค้าอาหารทุกประเภท รวมถึงอุปกรณ์ที่เกี่ยวข้องกับอาหาร โดยทั่วไป ผู้นำเขาสินค้าเกษตรและอาหารจะต้องขอใบอนุญาตหรือจดทะเบียนกับ SFA ก่อนดำเนินการ

นอกจากนี้ ผู้ประกอบการยังต้องปฏิบัติตามกฎระเบียบด้านศุลกากรที่รวมถึงการควบคุมการค้าและการจัดเก็บภาษี ซึ่งอยู่ภายใต้ความรับผิดชอบของศุลกากรสิงคโปร์ (Singapore Customs) โดยใช้ระบบ TradeNet เป็นช่องทางกลางสำหรับการยื่นเอกสาร ขอใบอนุญาต และชำระค่าธรรมเนียม เพื่อให้การนำเข้า ส่งออก และถ่ายลำเป็นไปอย่างโปร่งใสและมีประสิทธิภาพ

ในปี 2568 สิงคโปร์ได้ประกาศเริ่มใช้พระราชบัญญัติความปลอดภัยและความมั่นคงทางอาหาร พ.ศ. 2568 (Food Safety and Security Act 2025 – FSSA 2025) ซึ่งเป็นกฎหมายหลักด้านความปลอดภัยอาหารฉบับใหม่ รวบรวมและปรับปรุงกฎหมายเดิมให้เป็นกรอบเดียว ครอบคลุมตั้งแต่การผลิตผลผลิตขั้นต้น การจัดหา และการจำหน่ายอาหาร เพื่อยกระดับความมั่นคงทางอาหารและส่งเสริมสุขภาพของประชาชนอย่างยั่งยืน

2. กฎหมาย/กรอบกำกับที่เกี่ยวข้อง (Legal & Regulatory Framework)

(1) กรอบกฎหมายหลักด้านอาหาร

พระราชบัญญัติความปลอดภัยและความมั่นคงด้านอาหาร พ.ศ. 2568 (Food Safety and Security Act 2025 – FSSA 2025) เป็นกฎหมายหลักฉบับใหม่ของสิงคโปร์ที่จัดทำขึ้นเพื่อรวบรวมและปรับปรุงกฎหมายด้านอาหารเดิมให้อยู่ภายใต้กรอบเดียวกัน โดยมีเป้าหมายเพื่อยกระดับระบบความปลอดภัยด้านอาหาร (food safety) ให้มีความทันสมัยและมีประสิทธิภาพยิ่งขึ้น คุ้มครองผู้บริโภค สนับสนุนการพัฒนาอุตสาหกรรมอาหาร และเสริมสร้างความมั่นคงด้านอาหาร (food security) ของประเทศให้สามารถรับมือกับความท้าทายใหม่ ๆ ในอนาคต เช่น การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศหรือความผันผวนของตลาดโลก

พระราชบัญญัติฯ ครอบคลุมตั้งแต่การผลิตผลผลิตขั้นต้น การจัดหาอาหาร การแปรรูป การจัดจำหน่าย ไปจนถึงน้ำดื่ม ถือเป็นการวางรากฐานใหม่ให้กับระบบการบริหารจัดการอาหารของสิงคโปร์ให้มีมาตรฐานระดับสากล โดยกฎหมายดังกล่าวผ่านความเห็นชอบจากรัฐสภาเมื่อวันที่ 8 มกราคม 2568 และได้รับการลงนามโดยประธานาธิบดีเมื่อวันที่ 3 กุมภาพันธ์ 2568 ซึ่งจะทยอยประกาศใช้เป็นระยะ (phased implementation) ภายใต้การกำกับดูแลของ SFA

นอกจากนี้ ยังมีข้อบังคับอาหาร (ฉบับแก้ไข) 2568 (Food (Amendment) Regulations 2025) ประกาศเมื่อวันที่ 31 มกราคม 2568 และจะมีผลใช้บังคับ 30 มกราคม 2569 ปรับปรุงข้อกำหนดการติดฉลากอาหารบรรจุสำเร็จหลายประการ1 การใช้คำกล่าวอ้าง และนิยามปราศจากกลูเตน ให้สอดคล้องมาตรฐาน Codex มากขึ้น

(2) กฎหมายสุขอนามัยสัตว์ พืช และแหล่งผลิต (Sanitary & Phytosanitary)

พระราชบัญญัติสัตว์และนก พ.ศ. 2508 (Animals and Birds Act 1965 – ABA 1965) กำกับการเคลื่อนย้าย นำเข้า ถ่ายลำ ส่งออกสัตว์ สัตว์ปีก สัตว์น้ำ ผลิตภัณฑ์ของสัตว์ มาตรการป้องกันโรค สวัสดิภาพสัตว์ และการออกใบอนุญาตที่เกี่ยวข้อง (รวมถึงบทบัญญัติเกี่ยวกับการค้าขาย ส่งออก หรือจัดแสดงสัตว์ซึ่งต้องมีใบอนุญาต)

พระราชบัญญัติควบคุมพืช พ.ศ. 2536 (Control of Plants Act 1993 – CPA 1993) ควบคุมการเพาะปลูก นำเข้า ส่งออก ถ่ายลำพืชและผลิตภัณฑ์จากพืช การควบคุมศัตรูพืช โรคพืช การใช้สารกำจัดศัตรูพืช และการพัฒนาอุตสาหกรรมพืชของประเทศ

พระราชบัญญัติสิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ พ.ศ. 2557 (Geographical Indications Act 2014) คุ้มครองสิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ (geographical indication – GI) ของสินค้าที่มาจากแหล่งผลิตเจาะจง โดยต้องสอดคล้องตามข้อกำหนด มาจากแหล่งกำเนิดดังกล่าวจริง และไม่ทำให้ผู้บริโภคเข้าใจผิด รวมทั้งการใช้ GI ในเครื่องหมายการค้า พระราชบัญญัตินี้ใช้บังคับต่อสินค้าทุกชนิดที่ใช้ GI เพื่อระบุแหล่งกำเนิดเฉพาะของสินค้านั้น

(3) กรอบศุลกากร การค้า และภาษีทางอ้อม

พระราชบัญญัติศุลกากร พ.ศ. 2503 (Customs Act 1960) ควบคุมการจัดเก็บภาษีศุลกากรและภาษีสรรพสามิต โดยสามารถดำเนินการผ่านระบบ TradeNet ซึ่งเป็นระบบ National Single Window ของสิงคโปร์ ใช้สำหรับการยื่นเอกสาร ชำระค่าธรรมเนียมและภาษีทางการค้า ตลอดจนการยื่นขอใบอนุญาตศุลกากร (Customs Permit)และพิธีการศุลกากรด้านการนำเข้า ส่งออก ถ่ายลำ

พระราชบัญญัติควบคุมการนำเข้าและส่งออก พ.ศ. 2538 (Regulation of Imports and Exports Act 1995 – RIEA 1995) กำกับดูแลให้การนำเข้า ส่งออก ถ่ายลำ และผ่านแดน (transit) ต้องมีใบอนุญาต ใบอนุมัติ หรือใบรับรองจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง และควบคุมหรือห้ามนำเข้าสินค้าบางประเภท รวมถึงสนับสนุนให้การค้าระหว่างประเทศของสิงคโปร์เป็นไปตามข้อผูกพันและมาตรฐานสากล

พระราชบัญญัติภาษีสินค้าและบริการ พ.ศ. 2536 (Goods and Services Tax Act 1993 – GST Act) กำหนดการจัดเก็บภาษีมูลค่าเพิ่ม (Goods and Services Tax – GST) สำหรับสินค้าส่วนใหญ่ โดยมีข้อยกเว้นหรือข้อผ่อนผันบางกรณี เช่น สินค้าที่จัดเก็บใน Free Trade Zones หรือคลังสินค้า Zero-GST

(4) กฎหมายสาธารณสุขและสิ่งแวดล้อมที่เกี่ยวข้องกับอาหารและน้ำดื่ม

พระราชบัญญัติสาธารณสุขสิ่งแวดล้อม พ.ศ. 2530 (Environmental Public Health Act 1987 – EPHA) เป็นกรอบกฎหมายด้านสาธารณสุขสิ่งแวดล้อมของประเทศ ครอบคลุมมาตรฐานสุขาภิบาลทั่วไป ซึ่งรวมถึงด้านสิ่งแวดล้อมและสุขาภิบาลในการจัดเก็บคลังสินค้า และมีกฎหมายลำดับรอง (Subsidiary Legislation) เกี่ยวกับคุณภาพน้ำดื่ม เช่น Environmental Public Health (Water Suitable for Drinking) Regulations ที่ SFA กำหนดมาตรฐานอ้างอิงจากองค์การอนามัยโลก (World Health Organization – WHO)

(5) กฎหมายคุ้มครองผู้บริโภคและฉลากอาหาร/การโฆษณา

พระราชบัญญัติการคุ้มครองผู้บริโภค (แนวปฏิบัติทางการค้าที่เป็นธรรม) พ.ศ. 2546 (Consumer Protection (Fair Trading) Act 2003 – CPFTA) ให้สิทธิผู้บริโภคและกลไกทางแพ่งต่อแนวปฏิบัติไม่เป็นธรรม (unfair practices) ของผู้ประกอบการ ซึ่งรวมถึงการโฆษณาหรือการนำเสนอข้อมูลที่อาจทำให้ผู้บริโภคเข้าใจผิด

(6) กรอบการรับรองฮาลาล (สำหรับตลาดมุสลิม)

สิงคโปร์มอบอำนาจให้สภาอิสลามแห่งสิงคโปร์ (Majlis Ugama Islam Singapura – MUIS) ออกใบรับรองฮาลาลและกำกับผู้ถือใบรับรอง ตามอำนาจในกฎหมายว่าด้วยการบริหารกฎหมายอิสลาม (Administration of Muslim Law Act – AMLA) มาตรา 88A โดย MUIS จัดทำและเผยแพร่เอกสารเงื่อนไขและมาตรฐานที่เกี่ยวข้องอย่างเป็นทางการ เช่น Halal Certification Conditions, Singapore MUIS Halal Standards (SMHS)

ทั้งนี้ MUIS ไม่ได้ออกใบรับรองฮาลาลให้ผลิตภัณฑ์ที่ผลิตในต่างประเทศโดยตรง แต่ใช้กลไกการรับรองหน่วยงานรับรองฮาลาลของต่างประเทศ (Foreign Halal Certification Bodies – FHCB) ที่มีมาตรฐานสอดคล้องกับ SMHS เพื่อให้ผลิตภัณฑ์นำเข้ามีความน่าเชื่อถือและเป็นที่ยอมรับตามหลักศาสนบัญญัติ

3. ผลกระทบของพระราชบัญญัติความปลอดภัยและความมั่นคงทางอาหาร พ.ศ. 2568 (Food Safety and Security Act 2025) ต่อภาคส่วนที่เกี่ยวข้อง

ภาคส่วนผลต่อภาคส่วนเกี่ยวข้อง
ผู้บริโภค– บริโภคอาหารได้อย่างสบายใจขึ้น จากมาตรการเพิ่มความปลอดภัยของอาหาร เช่น การเพิ่มโทษเพื่อป้องปรามผู้ไม่ปฏิบัติตามกฎหมาย

– มีความมั่นคงทางอาหารมากขึ้นจากมาตรการต่าง ๆ เพื่อรับประกันว่าประเทศสิงคโปร์จะยังคงมีแหล่งอาหารที่ปลอดภัยอย่างต่อเนื่อง แม้ในช่วงที่เกิดการหยุดชะงักของห่วงโซ่อาหาร

– มีความยืดหยุ่นมากขึ้นในการนำอาหารจากต่างประเทศเข้ามาสิงคโปร์เพื่อบริโภคส่วนบุคคล โดยต้องมาจากประเทศที่สิงคโปร์รับรอง และต้องไม่เกินปริมาณที่กำหนด

หมายเหตุ: สิงคโปร์ยังคงห้ามนำเข้าอาหารที่มีความเสี่ยงสูง เช่น เนื้อสัตว์ป่า หรือผลิตภัณฑ์จากเลือดสัตว์ ควรติดตามข้อกำหนดล่าสุดจาก SFA
ผู้ค้า (นำเข้า ส่งออก ถ่ายลำ) (Traders)– ผู้ค้าต้องมีใบอนุญาตประกอบธุรกิจ (license)เพื่อให้มั่นใจในความถูกต้องและความปลอดภัยของสินค้าอาหารที่นำเข้า ส่งออก หรือถ่ายลำ

– ต้องขอใบอนุญาต (permit) สำหรับสินค้าอาหารทุกล็อตที่นำเข้า ส่งออก หรือถ่ายลำ

– ผู้ค้าแบบถ่ายลำของสินค้าผักและผลไม้ไม่จำเป็นต้องมีใบอนุญาตประกอบธุรกิจและไม่ต้องขอใบอนุญาต (permit) ในการขนส่ง

– ผู้ค้าต้องบันทึกข้อมูล เพื่อให้ติดตามและเรียกคืนอาหารที่ไม่ปลอดภัยได้อย่างรวดเร็ว
ธุรกิจอาหาร (food businesses)– ธุรกิจอาหารที่ต้องมีใบอนุญาตที่ไม่ได้อยู่ในขั้นตอนการผลิตขั้นต้น (primary production) ต้องจัดทำแผนควบคุมอาหาร (Food Control Plan) ให้เหมาะสมกับรูปแบบการดำเนินงานของตนและดำเนินการตามแผนอย่างเคร่งครัด

– ผู้ได้รับใบอนุญาตประกอบธุรกิจต้องตรวจสอบให้แน่ใจว่าพนักงานของตนได้เข้าร่วมและได้รับการแจ้งข้อมูลล่าสุดเกี่ยวกับการฝึกอบรมด้านความปลอดภัยอาหาร

– สถานประกอบการแปรรูปอาหาร โรงฆ่าสัตว์ และผู้ผลิตขั้นต้น ต้องบันทึกข้อมูลเพื่อให้ติดตามและเรียกคืนอาหารที่ไม่ปลอดภัยได้อย่างรวดเร็ว

– กฎระเบียบความปลอดภัยอาหารจะขยายครอบคลุมถึง การกระจายอาหารทุกรูปแบบ ทั้งการจำหน่าย เคลื่อนย้าย หรือแจกจ่ายโดยไม่คิดมูลค่า (เช่น อาหารบริจาค)
ฟาร์ม– ผู้ได้รับใบอนุญาตประกอบกิจการฟาร์มจะต้องจัดทำแผนบริหารจัดการฟาร์ม (Farm Management Plan) และดำเนินการตามแผนอย่างเคร่งครัด เพื่อให้มั่นใจถึงความปลอดภัยของอาหาร ลดความเสี่ยงด้านการแพร่ระบาดของโรค และส่งเสริมการผลิตอย่างยั่งยืน

– Farm Management Plan ต้องปรับให้เหมาะสมกับแต่ละฟาร์ม และต้องปฏิบัติตามขั้นตอนที่กำหนดไว้ในแผน
ผู้ผลิตอาหารสัตว์ (animal feed producers)– ธุรกิจที่ผลิตอาหารสัตว์สำหรับสัตว์ที่ใช้เป็นอาหาร (food producing animals) ต้องได้รับใบอนุญาตประกอบกิจการจาก SFA

– ผู้ผลิตอาหารสัตว์ที่ได้รับใบอนุญาตประกอบกิจการต้องจัดทำแผนควบคุมอาหารสัตว์ (Feed Control Plan) ให้เหมาะสมกับรูปแบบการดำเนินงานของตน และดำเนินการตามแผนอย่างเคร่งครัด เพื่อความปลอดภัยของอาหาร

– ผู้ผลิตอาหารสัตว์จะต้องเก็บบันทึกข้อมูลเพื่อให้ติดตามและเรียกคืนอาหารสัตว์ที่ไม่ปลอดภัยได้อย่างรวดเร็ว
ผู้ใช้สารกำจัดศัตรูพืช
ทางการเกษตร (users of agricultural pesticides)		– ฟาร์มที่เพาะปลูกและจำหน่ายผักและผลไม้เพื่อการบริโภคของมนุษย์จะต้องใช้สารกำจัดศัตรูพืชที่จดทะเบียนเท่านั้นเพื่อความปลอดภัยของอาหาร นอกจากนี้ ฟาร์มต้องว่าจ้างผู้ปฏิบัติการด้านสารกำจัดศัตรูพืชที่ได้รับการรับรองจาก SFA (SFA-certified pesticide operators) ก่อนการใช้สารกำจัดศัตรูพืชที่จดทะเบียนใด ๆ

– สารกำจัดศัตรูพืชกับพืชที่ไม่ใช่อาหาร (non-food plants) ไม่จำเป็นต้องจดทะเบียน อีกต่อไป เนื่องจากไม่ได้ใช้สำหรับการบริโภคของมนุษย์และไม่ส่งผลกระทบต่อความปลอดภัยของอาหาร
ผู้ที่เกี่ยวข้องกับโครงการคลังเก็บข้าว และห่วงโซ่อุปทานการเกษตรและอาหาร (rice stockpilers and agri-food supply chain stakeholders)– หน่วยงานที่อยู่ภายใต้ข้อกำหนด Minimum Stockholding Requirement (MSR) ต้องสำรองสินค้าอาหารจำเป็นหรือปัจจัยการผลิตทางการเกษตรและอาหาร (agri-food production inputs) ในคลัง และจะต้องผ่านการตรวจสอบว่าปฏิบัติตามกฎระเบียบ เพื่อเสริมสร้างความมั่นคงทางอาหาร

– ผู้นำเข้าข้าว ซึ่งปัจจุบันต้องสำรองข้าวในคลังภายใต้โครงการ Rice Stockpile Scheme ยังคงต้องดำเนินการเช่นเดิมต่อ แต่จะย้ายไปอยู่ภายใต้โครงการ MSR

– ในกรณีที่จำเป็น บุคคลหรือธุรกิจที่มีความเกี่ยวข้องใกล้ชิดกับห่วงโซ่อุปทานการเกษตรและอาหารอาจต้องให้ข้อมูลเพื่อเสริมสร้างความมั่นคงทางอาหารของสิงคโปร์  

บทความนี้เป็นส่วนหนึ่งของบทความชุด “สินค้าเกษตรเพื่อการบริโภคของไทยในสิงคโปร์:ศักยภาพตลาด การเข้าถึง และความสามารถในการแข่งขัน” มีเนื้อหาทั้งหมด 6 ตอน ได้แก่

ตอนที่ 1 ภาพรวม สถิติและส่วนแบ่งทางการตลาด และแนวโน้มพฤติกรรมผู้บริโภคในสิงคโปร์
ตอนที่ 2 สถานการณ์สินค้าเกษตรเพื่อการบริโภคในสิงคโปร์และการส่งออกของไทย
ตอนที่ 3 ปัจจัยที่มีผลต่อความสำเร็จ โอกาสและความท้าทายของสินค้าเกษตรเพื่อการบริโภคของไทยในสิงคโปร์
ตอนที่ 4 กรอบกฎหมายที่เกี่ยวข้อง
ตอนพิเศษ บทที่ 4: ข้อกำหนดด้านฉลากอาหารและการโฆษณา (Food Labelling and Advertisement Requirements)
ตอนที่ 5 ขั้นตอนการนำเข้าสินค้าเกษตรเพื่อการบริโภคมายังสิงคโปร์
ตอนพิเศษ บทที่ 5: Checklist ขั้นตอนการนำเข้าสินค้าเกษตรและอาหารในสิงคโปร์
ตอนที่ 6 ข้อแนะนำสำหรับผู้ประกอบการไทย ข้อสรุปและข้อมูลเพิ่มเติม
ตอนพิเศษ บทที่ 6 Checklist เอกสารที่จำเป็นสำหรับการนำเข้าสินค้าเกษตรเพื่อการบริโภคของไทยมายังสิงคโปร์

ศูนย์ข้อมูลเพื่อธุรกิจไทย (BIC)
สถานเอกอัครราชทูต ณ สิงคโปร์

แหล่งข้อมูล:

ภาคผนวก (Appendix):

  1. เช่น รายการส่วนผสม การระบุประเทศแหล่งกำเนิด ↩︎